މާލީ ނުރައްކާތައް ބޮޑުވާނެ ކަމުގެ އިންޒާރާއެކު، 59.7 ބިލިއަން ރުފިޔާގެ ބަޖެޓާ މެދު އެމްޑީޕީން ކަންބޮޑުވުން ފާޅުކޮށްފި

2027 ވަނަ އަހަރަށް ސަރުކާރުން ހުށަހަޅާފައިވާ 59.7 ބިލިއަން ރުފިޔާގެ ބަޖެޓާ މެދު މޯލްޑިވިއަން ޑިމޮކްރެޓިކް ޕާޓީ (އެމްޑީޕީ) އިން ކަންބޮޑުވުން ފާޅުކޮށް، ގައުމުގެ ހަރަދުތަކާއި ލޯނު ނަގަންޖެހޭ މިންވަރު އިތުރުވަމުން ދިޔުމަކީ މާލީ ހަމަޖެހުމަށް އިތުރު ނުރައްކަލެއް ކުރިމަތިވެދާނެ ކަމެއް ކަމަށް ބުނެ އިންޒާރު ދީފިއެވެ.

މިއަދު، ބޭއްވި ނޫސްވެރިންގެ ބައްދަލުވުމެއްގައި އެ ޕާޓީގެ މެކްރޯއެކޮނޮމިކް ކޮމިޓީން ހުށަހެޅި އެސެސްމަންޓުގައި، ބަޖެޓާ ގުޅޭ ގިނަ ކަންބޮޑުވުންތަކެއް ވަނީ ފާހަގަކޮށްފައެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި ފިސްކަލް ޑެފިސިޓް ފުޅާވުމާއި، ދައުލަތުގެ ދަރަނި އިތުރުވުމާއި، އާމްދަނީގެ ލަފާކުރުންތަކުގެ އިތުރުން ސަރުކާރުން ހަރަދުކުރުމުގައި އިސްކަންދޭ ދާއިރާތައް ހިމެނެއެވެ.

ޕްރެޒެންޓޭޝަންގައި ވާގޮތުން، 2027 ވަނަ އަހަރަށް ހުށަހަޅާފައިވާ ބަޖެޓުގައި އާމްދަނީގެ ގޮތުގައި 49.3 ބިލިއަން ރުފިޔާ ލިބޭނެ ކަމަށް ލަފާކޮށްފައިވާއިރު، ހަރަދުވާނެ ކަމަށް ލަފާކޮށްފައިވަނީ 52.6 ބިލިއަން ރުފިޔާއެވެ. މީގެ ސަބަބުން ގާތްގަނޑަކަށް 9.4 ބިލިއަން ރުފިޔާގެ ބަޖެޓް ޑެފިސިޓެއް އަންނާނެ ކަމަށް ބެލެވެއެވެ. މިއީ ޖީޑީޕީގެ ނިސްބަތުން 7.3 އިންސައްތައެވެ.

ކޮމިޓީން ފާހަގަކުރި ގޮތުގައި، ލަފާކޮށްފައިވާ ހަރަދަކީ 2026 ވަނަ އަހަރާ އަޅާބަލާއިރު 6.6 އިންސައްތައިގެ އިތުރުވުމެކެވެ. އަދި އާމްދަނީ އިތުރުވާނެ ކަމަށް ލަފާކޮށްފައިވަނީ 3.4 އިންސައްތައިންނެވެ. މީގެ އިތުރުން 2027 ވަނަ އަހަރުގެ ތެރޭގައި ފައިނޭންސް ކުރުމަށްޓަކައި ސަރުކާރަށް ގާތްގަނޑަކަށް 18.9 ބިލިއަން ރުފިޔާ ހޯދަން ޖެހޭނެ ކަމަށް ވެސް ޕްރެޒެންޓޭޝަންގައި ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ.

ދައުލަތުގެ ދަރަންޏާ މެދު ހުރި ކަންބޮޑުވުންތައް

ކޮމިޓީން ފާހަގަކުރި އެންމެ ބޮޑު އެއް ކަންބޮޑުވުމަކީ ރާއްޖޭގެ ދަރަނީގެ ބުރަ ބޮޑުވަމުން ދިޔުމެވެ.

ޕްރެޒެންޓޭޝަންގައި ލަފާކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި 2026 ވަނަ އަހަރު ސަރުކާރުގެ ސީދާ ދަރަނި ޖީޑީޕީގެ 114.5 އިންސައްތައިގައި ހުރިއިރު، 2027 ވަނަ އަހަރު މިއަދަދު ޖީޑީޕީގެ 117 އިންސައްތައަށް އަރާނެއެވެ. އަދި 2029 ވަނަ އަހަރުވެސް ދަރަނި ހުންނާނީ ޖީޑީޕީގެ 107 އިންސައްތައަށް ވުރެ މަތީގައި ކަމަށް ލަފާކޮށްފައިވެއެވެ.

ސަރުކާރުގެ އާމްދަނީއާއި ހިނގަމުންދާ ހަރަދު (ރިކަރަންޓް ހަރަދު) އާ ދެމެދު ހުރި ފަރަގު ބޮޑުވަމުންދާތީ، ސަރުކާރުގެ މާލީ އިސްލާހީ ފިޔަވަޅުތަކުގެ (ފިސްކަލް ކޮންސޮލިޑޭޝަން ޕްލޭންތަކުގެ) ދެމެހެއްޓެނިވިކަމާ މެދުވެސް އެމްޑީޕީން ވަނީ ސުވާލު އުފައްދާފައެވެ.

ކޮމިޓީގެ ދިރާސާއިން ފާހަގަކުރި ގޮތުގައި، ރިކަރަންޓް ހަރަދު މެދުކެނޑުމެއްނެތި އިތުރުވަމުން ދިއުމަކީ ދައުލަތުގެ މާލިއްޔާއަށް އިތުރު ބުރައެއް ކުރިމަތިވެ، ދަރަންޏަށް ފައިސާ ހޯދަންޖެހޭ މިންވަރު އިތުރުވާ ކަމެކެވެ.

ހަރަދުކުރުމުގައި އިސްކަންދޭ ދާއިރާތަކާ މެދު އުފެދޭ ސުވާލުތައް

ސަރުކާރުން ހަރަދު ކުރުމަށް ކަނޑައަޅާފައިވާ ބައިތަކަށް، ހާއްސަކޮށް ޕަބްލިކް ސެކްޓާ އިންވެސްޓްމަންޓް ޕްރޮގްރާމް (ޕީއެސްއައިޕީ) މަޝްރޫއުތަކާއި، ބޯހިޔާވަހިކަމާއި، ސަބްސިޑީ އަދި ސަރުކާރު ހިއްސާވާ ކުންފުނިތަކަށް ކުރާ ހަރަދުތަކަށް ވެސް ކޮމިޓީން ވަނީ ބަލާލާފައެވެ.

2026 ވަނަ އަހަރަށް ފާސްކުރި ބަޖެޓާއި އަލުން މުރާޖައާކުރެވުނު ހަރަދުތަކުގެ އަދަދުތައް އަޅާކިޔަމުން، ބަޖެޓު ކަނޑައެޅުމުގައި ބޮޑެތި ބަދަލުތަކެއް އައިސްފައިވާކަން ޕްރެޒެންޓޭޝަންގައި ފާހަގަކުރިއެވެ.

މިސާލަކަށް، ތެލުގެ ސަބްސިޑީއަށް 2026 ވަނަ އަހަރުގެ ބަޖެޓުގައި 1.06 ބިލިއަން ރުފިޔާ ކަނޑައަޅާފައި އޮތް ނަމަވެސް، މުރާޖައާކުރި އަދަދުތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި އެ އަދަދު ވަނީ ގާތްގަނޑަކަށް 3.75 ބިލިއަން ރުފިޔާއަށް އިތުރުވެފައެވެ. ހަމައެއާއެކު، ސަރުކާރު ހިއްސާވާ ކުންފުނިތަކަށް ދޭ އެހީ 4.27 ބިލިއަން ރުފިޔާއިން 7.95 ބިލިއަން ރުފިޔާއަށް ވަނީ އިތުރުވެފައެވެ.

މީގެ އިތުރުން، ތަރައްގީގެ މަޝްރޫއުތައް ކުރިއަށްގެންދާ ގޮތާ މެދުވެސް ކޮމިޓީން ވަނީ ސުވާލު އުފައްދާފައެވެ. އަދި ބަޖެޓުގައި ކަނޑައެޅި އަދަދުތަކާއި ހަގީގަތުގައި ހިނގި ހަރަދުތަކުގެ ދެމެދުގައި ހުރި ބޮޑު ފަރަގު ވަނީ ފާހަގަކޮށްފައެވެ.

ބޯހިޔާވަހިކަމުގެ ދާއިރާއަށް ބަލާއިރު، 2026 ވަނަ އަހަރު ބޯހިޔާވަހިކަމާ ގުޅުންހުރި ހަރަދުތަކަށް 1.6 ބިލިއަން ރުފިޔާ އިއުލާނުކުރި ނަމަވެސް، ހަގީގަތުގައި ހަރަދުކުރެވުނީ އެންމެ 630 މިލިއަން ރުފިޔާ ކަމަށް ޕްރެޒެންޓޭޝަންގައި ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ.

ކޮމިޓީން ބުނެފައިވަނީ، ބަޖެޓުގައި ކަނޑައަޅާ އަދަދުތައް ވަޒަންކުރަންވާނީ ވައުދުވެފައިވާ މަޝްރޫއުތައް ހަގީގަތުގައި ތަންފީޒުކުރެވޭ މިންވަރާއި، އެ މަޝްރޫއުތައް ނިންމޭ މިންވަރަށް ވެސް ބަލައިގެން ކަމަށެވެ.

އާމްދަނީގެ އަންދާޒާތަކާއި ޓެކްސް ނެގުން

ސަރުކާރުން އާމްދަނީ އިތުރުވާނެ ކަމަށް ލަފާކޮށްފައިވާ އަސާސްތަކާ މެދު ވެސް އެމްޑީޕީން ވަނީ ސުވާލު އުފައްދާފައެވެ.

2026 ވަނަ އަހަރާ އަޅާބަލާއިރު 2027 ވަނަ އަހަރުގެ ބަޖެޓުގައި ޓެކްސް އާމްދަނީ 10.3 އިންސައްތަ އިތުރުވާނެ ކަމަށް ލަފާކޮށްފައިވެއެވެ. ނަމަވެސް ކޮމިޓީން ފާހަގަކުރި ގޮތުގައި، އާމްދަނީ އިތުރުވާނެ ކަމަށް ލަފާކުރާ މިންވަރު ބަލަންވާނީ ގައުމުގެ އިގުތިސާދީ ކުރިއެރުމުގެ ވިސްނުމަށާއި، ވިޔަފާރިތަކަށާއި ކޮންސިއުމަރުންނަށް (އާންމު ފަރުދުންނަށް) ޓެކްސްގެ ސަބަބުން ކޮށްފާނެ އަސަރުތަކަށް ރިއާޔަތްކޮށެވެ.

މީގެ އިތުރުން އިމްޕޯޓް ޑިއުޓީ އާއި، ފަތުރުވެރިކަމާ ގުޅުންހުރި ޓެކްސްތަކާއި، އެހެނިހެން ވަސީލަތްތަކުން ލިބޭނެ ކަމަށް ލަފާކުރާ އާމްދަނީގެ އިތުރުން، އެއްފަހަރާ ލިބޭ ބިމުގެ މުއާމަލާތްތަކާއި ކުލީގެ މުއްދަތު އިތުރުކޮށްގެން ލިބޭނެ ކަމަށް އަންދާޒާކުރާ އާމްދަނީއަށް ވެސް ޕްރެޒެންޓޭޝަންގައި ވަނީ ބަލާލާފައެވެ.

ކޮމިޓީގެ ދިރާސާގައި ވަނީ، އާމްދަނީ ހޯދުމަށް އެކި ވަސީލަތްތަކަށް ބަރޯސާވާ މިންވަރަށާއި، ލަފާކޮށްފައިވާ ގޮތަށް އާމްދަނީ ހަގީގަތުގައި ވެސް ހޯދިދާނެތޯ ވަޒަންކުރުމުގެ މުހިންމުކަމަށް ސަމާލުކަން ގެނެސްދީފައެވެ.

އިގުތިސާދީ ކުރިއެރުމާއި ދިރިއުޅުމުގެ އަގުތައް

ގައުމުގެ އިގުތިސާދީ ކުރިމަގާއި ދިރިއުޅުމުގެ އަގުތައް އުފުލެމުންދާ ދިއުމާ މެދު ހުރި ކަންބޮޑުވުންތައް ވެސް ޕްރެޒެންޓޭޝަންގައި ވަނީ ފާހަގަކޮށްފައެވެ.

ހުށަހެޅި ژمارަތަކަށް ބަލާއިރު، 2026 ވަނަ އަހަރު ޖީޑީޕީ ކުރިއަރާނެ ކަމަށް ސަރުކާރުން ކުރިން ލަފާކުރި 5.3 އިންސައްތަ ވަނީ 0.6 އިންސައްތައަށް ދަށްކޮށްފައެވެ. އަދި 2027 ވަނަ އަހަރަށް ކުރިން 4.7 އިންސައްތައިގެ ކުރިއެރުމެއް ލަފާކުރި ނަމަވެސް، އެ އަދަދު ވެސް މިހާރު ވަނީ 3.9 އިންސައްތައަށް މުރާޖައާކޮށް (ދަށްކޮށް) ފައެވެ.

މީގެ އިތުރުން އިންފްލޭޝަންގެ ސަބަބުން ކުރިމަތިވާ ފިއްތުންތައް، ހާއްސަކޮށް ކާބޯތަކެއްޗާއި އަސާސީ މުދަލުގެ އަގު އުފުލެމުންދާ މައްސަލަ އެމްޑީޕީން އިތުރަށް ފާހަގަކުރިއެވެ.

މި ޕްރެޒެންޓޭޝަންގައި ފާހަގަކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި، ވޭތުވެދިޔަ އަހަރާ އަޅާބަލާއިރު ކާބޯތަކެއްޗާއި ބަނގުރާ ނޫން ބުއިންތަކުގެ އަގު ވަނީ 22.6 އިންސައްތަ އުފުލިފައެވެ. އަދި ތަރުކާރީގެ އަގު 21.4 އިންސައްތަ އުފުލިފައިވާއިރު، މަހުގެ ބާވަތްތަކުގެ އަގު ވަނީ 8.6 އިންސައްތަ އުފުލިފައެވެ.

އަގުތައް އުފުލުމުގެ ސަބަބުން އާއިލާތަކުގެ ދިރިއުޅުމަށް ކުރާ ނޭދެވޭ އަސަރުތަކަށް، ސަރުކާރުގެ އިގުތިސާދީ އަންދާޒާތަކާއި މާލީ ސިޔާސަތުތައް ވަޒަންކުރުމުގައި ރިއާޔަތްކުރަންޖެހޭނެ ކަމަށް ކޮމިޓީން ވަކާލާތުކުރިއެވެ.

މާލީ ގޮތުން ޒިންމާދާރުވުން އިތުރުކުރުމަށް ގޮވާލުން

ބަޖެޓުގެ ފައިސާ ކަނޑައެޅުމުގައި ހުރި ދެފުށް ފެންނަ މިންވަރާއި، ތަރައްގީގެ މަޝްރޫއުތައް ތަންފީޒުކުރުމާއި، އަދި ސަރުކާރު ހިއްސާވާ ކުންފުނިތަކާ ގުޅިފައިވާ މާލީ އިލްތިޒާމްތަކާ މެދު ހުރި ކަންބޮޑުވުންތައް ވެސް ކޮމިޓީގެ ޕްރެޒެންޓޭޝަންގައި ފާހަގަކުރިއެވެ.

ސަރުކާރުގެ ހަރަދުތައް މިހާރަށް ވުރެ ބޮޑަށް ބަލައި ފާސްކުރުމަށާއި، ދައުލަތުގެ މަޝްރޫއުތަކާއި ލޯނު ނެގުމުގެ ސަބަބުން ކުރިމަތިވާނެ މާލީ ނަތީޖާތައް މާ ސާފުކޮށް ވަޒަންކުރުމުގެ މުހިންމުކަމަށް ވެސް ސަމާލުކަން ދިނުމަށް ގޮވާލިއެވެ.

[އެމްޑީޕީގެ މެކްރޯ އިކޮނޮމިކްސް ކޮމިޓީން މިއަދު ބޭއްވި ޕްރެސްގެ ތެރެއިން / ފޮޓޯ: އަލީ ފާރިޝް، ދިވެހި ޗެނަލް]

އެމްޑީޕީގެ މި ދިރާސާ ނިންމާލަމުން، ހުށަހެޅިފައިވާ 2027 ގެ ބަޖެޓަކީ، ގައުމަށް ކުރިމަތިވެފައިވާ އަސާސީ މާލީ ގޮންޖެހުންތަކަށް އެކަށީގެންވާ ހައްލެއް ނުހޯދައި، ސަރުކާރުގެ ހަރަދުތަކާއި ދަރަނި އިތުރުކުރުވާ ބަޖެޓެއްގެ ގޮތުގައި ވަނީ ސިފަކޮށްފައެވެ. އެ ޕާޓީގެ ހުށަހެޅުން ބިނާކޮށްފައިވަނީ، ދައުލަތުގެ މާލިއްޔަތު ބެލެހެއްޓުމުގައި ދެމެހެއްޓެނިވި ގޮތްތަކެއް ހިޔާރުކުރުމުގެ މައްޗަށެވެ. އެގޮތުން ހަރަދުތައް ކޮންޓްރޯލް ކުރުމަށާއި، އާމްދަނީ ހޯދުން ހަރުދަނާ ކުރުމަށާއި، އަދި ދައުލަތުގެ ހަރަދުތަކުން އިގުތިސާދީ އަދި އިޖުތިމާއީ ގޮތުން ލޮލަށް ފެންނަ ހަގީގީ ފައިދާތަކެއް ހާސިލުވާކަން ކަށަވަރުކުރުމަށް ބޮޑު ސަމާލުކަމެއް ދޭންޖެހޭ ކަމަށް ވަނީ ބަޔާންކޮށްފައެވެ.